Joanna Ostrowska o „Śladach”: archiwa pamięci osób wykluczonych

Joanna Ostrowska wraca z nową publikacją, która stawia w centrum historie osób zazwyczaj pomijanych w oficjalnych narracjach o przeszłości. Jej książka Ślady. Historia pewnego archiwum przedstawia zbiór odnalezionych dokumentów i opowieści, z których autorka składa szerszą opowieść o pamięci zbiorowej i prywatnych losach po II wojnie światowej. Według komunikatu wydawnictwa Krytyka Polityczna, materiał stanowią fotografie, akta, notatki i wspomnienia — źródła nierzadko przypadkowo ocalone lub ujawnione dzięki wytrwałym poszukiwaniom.

Utrwalanie historii z marginesu

Ślady nie są typową monografią. Jak informuje wydawca, książka funkcjonuje jako rodzaj „odmieńczego” archiwum: płynnego zestawu fragmentów, które razem budują portrety osób znajdujących się poza głównym nurtem pamięci historycznej. Ostrowska skupia się na ludziach, których losy po wojnie zostały pominięte — wśród przywoływanych wątków pojawiają się sylwetki osób nienormatywnych oraz historie rodzinne, które wcześniej uchodziły za marginalne lub nieistotne.

Metoda badawcza i charakter śledztwa

Proces powstawania książki przypomina dochodzenie: autorka łączy detektywistyczne poszukiwania z krytycznym opracowaniem źródeł. Według opisu wydawnictwa, często o odnalezieniu materiałów decydował przypadek i intuicja podparta doświadczeniem badawczym. Taka metoda daje efekt mosaiki — liczne, drobne znaleziska składają się na pełniejsze zrozumienie doświadczeń ludzi, których losy zwykle nie trafiają do oficjalnych archiwów.

Autorka i gospodarze spotkania

Joanna Ostrowska to badaczka i autorka o ugruntowanej pozycji w polskiej humanistyce. W materiałach promocyjnych przypomniano jej wykształcenie i doświadczenie: doktorka nauk humanistycznych w dziedzinie historii, kształcona również na wydziałach sztuk audiowizualnych i w ramach studiów interdyscyplinarnych (m.in. Judaistyka UJ, Gender Studies UW). Jest wykładowczynią, dramaturżką i członkinią Rady Programowej QueerMuzeum Warszawa.

Spotkanie poświęcone książce poprowadzą Aleksandra Grzemska — redaktorka publikacji oraz literaturoznawczyni — oraz Andrzej Witczak, kurator TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie. Obecność Witczaka łączy dyskusję z lokalnym środowiskiem kulturalnym i może przyciągnąć uwagę organizacji zajmujących się archiwami, queerową historią i instytucjami artystycznymi w regionie.

Powiązania z wcześniejszymi badaniami

Wydawnictwo podkreśla, że część szkiców w Śladach rozwija tematy znane już z poprzednich prac Ostrowskiej. Autorka jest m.in. autorką Przemilczane. Seksualna praca przymusowa w czasie II wojny światowej (2018) oraz Oni. Homoseksualiści w czasie II wojny światowej (2021). Ta ostatnia książka zdobyła Nagrodę Czytelników i Czytelniczek Nike w 2022 roku, co podkreśla wagę jej badań dla współczesnych dyskusji o pamięci historycznej i prawach mniejszości.

Praktyczne informacje dla czytelników i zainteresowanych

Choć komunikat wydawnictwa nie podaje szczegółów dotyczących terminu i miejsca spotkania autorskiego, publikacja jest dostępna nakładem Krytyki Politycznej. Dla osób, które chcą przygotować się do dyskusji lub zapoznać się z kontekstem, warto sięgnąć po wcześniejsze książki autorki.

• Gdzie szukać książki: oficjalna strona wydawnictwa Krytyka Polityczna, księgarnie internetowe i lokalne księgarnie specjalistyczne;
• Książki uzupełniające: tytuły Ostrowskiej wymieniane w komunikacie (Przemilczane; Oni) — pomocne do zrozumienia stałych obszarów badawczych autorki;
• Grupy docelowe: historycy, pracownicy muzeów i archiwów, aktywiści LGBTQ+, studenci nauk społecznych i kulturoznawstwa.

Spotkanie z Ostrowską, prowadzone przez osoby związane zarówno z redakcją książki, jak i z instytucjami kultury, może stać się impulsem do lokalnych dyskusji o sposobach gromadzenia i upamiętniania historii. Dla instytucji kulturalnych i edukacyjnych to też sygnał, że materiały uważane dotąd za peryferyjne mogą dostarczyć ważnych wskazówek do rewizji i rozszerzenia kanonu źródeł dotyczących XX wieku.

Rekomendacja dla zainteresowanych: przed uczestnictwem w spotkaniu warto zapoznać się z fragmentami książki dostępnymi u wydawcy oraz z wcześniejszymi publikacjami Ostrowskiej, co pozwoli lepiej osadzić dyskusję w szerszym kontekście badań nad pamięcią i archiwizacją doświadczeń ludzi marginalizowanych.